Od najmłodszych lat dziecko odczuwa wewnętrzną potrzebę uczenia się i podejmuje szereg aktywności. Twórczość dziecka zatem obejmuje bardzo szeroki zakres aktywności, w trakcie których rozwija ono wszystkie rodzaje ekspresji:
- plastyczną,
- ruchowo-mimiczną,
- ruchowo-muzyczną, słowną (werbalną),
- słowno-muzyczną,
- muzyczną,
- konstrukcyjno- -techniczną,
- zabawową.
W każdym rodzaju podejmowanych przez dzieci aktywności twórczych kształtują one i rozwijają w różnym stopniu swoją osobowość, wyobraźnię, sferę fizyczną, emocjonalną i społeczną oraz intelekt. Twórcza aktywność dziecka jest wręcz istotnym elementem jego rozwoju. Dziecko, aby mogło prawidłowo rozwijać swój potencjał twórczy potrzebuje wparcia oraz stymulacji ze strony osób dorosłych. My dorośli zachęcając i inspirując dziecko do samodzielnej interpretacji świata musimy stworzyć mu przestrzeń, w której doświadczanie i eksperymentowanie poprzez twórcze działanie będzie odbywało się w atmosferze akceptacji i bezpieczeństwa. Jedynie spełnienie tych warunków sprzyjających twórczemu rozwojowi pozwoli dziecku na wgląd w siebie, integrację myśli oraz uczuć, autokreację i harmonijny wieloaspektowy rozwój.
„Twórczość rysunkowa jest pierwszą i podstawową formą aktywności plastycznej dziecka, w której wyraża się jego osobowość. Występuje od najwcześniejszych lat, bo związana jest z kształtowaniem się struktur poznawczych”.
Pierwsze twórcze aktywności plastyczne dziecka mają charakter zabawowy i jest to tzw. okres bazgrot, czyli rozwijanie motoryki i ćwiczenia sprawności ręki. Z początku w bazgrotach dziecięcych odnaleźć można kropki i kreski, mniej więcej dwu i półroczne dziecko jest w stanie naśladować kierunek prostych linii kreślonych przez opiekuna, natomiast pod koniec trzeciego roku życia dziecko potrafi narysować kółko.
Okres bazgrot najczęściej trwa do czwartego roku życia, „jeśli więc bazgrze dziecko w późniejszym okresie rozwoju, można podejrzewać, że znajduje się poniżej poziomu rozwojowego przewidzianego dla swego wieku”.
Od czwartego roku życia rysunki dziecka mają formę konturu przedmiotów i tak mniej więcej do siódmego roku życia, dziecko potrafi narysować postacie z głową i nogami (tzw. głowonogi), a także inne proste przedmioty, znane mu z otoczenia w chaotyczny sposób. Użyte przez dziecko kolory wynikają z jego preferencji, nie mają jeszcze połączenia rzeczywistego z barwą danego przedmiotu. Do siódmego roku życia dziecko dokonuje samorozwoju za pomocą rysowania, porządkuje wiedzę i doświadczenia z najbliższego otoczenia. Od siódmego do dziewiątego roku życia dzieci rysują postacie ludzkie z większą ilością szczegółów (np. owalna głowa, zaznaczone stawy, odrębność płci, uwypuklony podział sylwetki). Na rysunkach pojawiają się również przedmioty z najbliższego otoczenia, zwierzęta oraz elementy przyrody. W tym okresie rysowane postacie zyskują coraz większą dokładność. Kolory wykorzystywane przez dziecko do namalowania poszczególnych elementów będą bardziej odpowiadały rzeczywistym barwom. W twórczości plastycznej dziecka istotne jest również wykorzystywanie różnorodnych materiałów jak i technik plastycznych, które pozwalają dziecku na integrację doznań wzrokowych, dotykowych i manualnych oraz autoekspresję. W technikach rysunkowych „można stosować rysowanie palcem, kredą, pastelami, piórkiem zależnie od stopnia sprawności grafomotorycznej dziecka”. Już dla kilkuletnich dzieci atrakcyjna będzie również technika malarska malowanie palcami, stemplowanie, malowanie pędzlem, dripping czyli chlapanie farbą.
Z wykorzystaniem różnego rodzaju farb oraz narzędzi, którymi można zachęcić dzieci do malowania także po różnorodnych fakturach papieru, folii, szkle, tkaninie czy drewnie. Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym chętnie będą tworzyły różnego rodzaju mozaiki i wydzieranki z dostępnych im materiałów. Interesująca dla dzieci w tym wieku jest również technika kolażu (collage – kompozycja z różnych materiałów z połączeniem kolorów, linii itp.) lub frottage’u (rysowanie na kartce przyłożonej do jakiejś powierzchni np. deski, liści, monet itp.). Inną formą plastycznej aktywności twórczej są techniki rzeźbiarskie (praca z gliną, plasteliną, modeliną i różnego typu masami modelarskimi).
Twórcza aktywność plastyczna na różnych etapach edukacyjnych, w trakcie której dziecko otrzymuje należyte wsparcie okazuje się więc istotna nie tylko ze względu na rozwój uzdolnień plastycznych dziecka, ale przede wszystkim z uwagi na integrację wielozmysłową oraz wielopoziomowość oddziaływań.
Dorota Pruchnicka
Biografia:
Popek, S. (2001). Człowiek jako jednostka twórcza. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Szuścik, U. (2006). Znak werbalny a znak plastyczny w twórczości rysunkowej dziecka. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Szuścik, U. (2016). Warsztat plastyczny i jego walory arteterapeutyczne w pracy z dzieckiem. „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”.
Szuścik, U. (2018). Twórczość rysunkowa dziecka w kontekście tworzenia przez nie znaku plastycznego i odkrywania znaczenia. „Forum Pedagogiczne”.
Krauze-Sikorska, H. (1998). Graficzny świat dziecka. Poznań: Wydawnictwo Eruditus.
Krauze-Sikorska, H. (2006). Edukacja przez sztukę: o edukacyjnych wartościach artystycznej twórczości dziecka. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
